Pathofysiologie en Neurofarmacologie

Pathophysiology and Neuropharmacology

Studiewijzer 2020/2021

Globale inhoud

Tijdens de cursus wordt stilgestaan bij de wijze waarop hersenfuncties verstoord kunnen raken en hoe dit kan leiden tot diverse hersenaandoeningen. Ook wordt diep ingegaan op de farmacokinetische en farmacodynamische aspecten van geneesmiddelen: hoe en met welke snelheid verdelen geneesmiddelen zich over de verschillende lichaamscompartimenten en hoe gaan ze een interactie aan met “targets” in het centrale zenuwstelsel? Per ziektebeeld wordt ingegaan op 1) de klinische verschijnselen en diagnostiek; 2) de huidige (m.n. farmacotherapeutische) behandelingen; en 3) lopend onderzoek dat kan leiden tot beter inzicht in de etiologie en behandeling van de ziekte. Hierbij zullen enkele veel voorkomende psychiatrische en neurologische aandoeningen worden besproken. Onderwerpen zijn o.a.: Schizofrenie, Depressie, Eetstoornissen, Angst, Epilepsie, Parkinson; Alzheimer en Migraine. Verder komt in beperkte mate de geneesmiddelenontwikkeling aan de orde en zullen studenten zelf een presentatie geven over de pathofysiologie en farmacotherapieën van diverse hersenaandoeningen.

Studiemateriaal

Literatuur

• Psychopharmacology. Drugs, the Brain and Behavior. J.S. Meyer & L.F. Quenzer, 3e editie (2019). ISBN: 9781605355559 of 9780878935109

Overig

• Ook zullen (review) artikelen gebruikt worden (komen beschikbaar via Canvas)

Leerdoelen

• de kernbegrippen uit de farmacokinetiek (halfwaardetijd, verdelingsvolume e.d.) onderscheiden en toepassen
• de kernbegrippen uit de farmacodynamiek (receptoraffiniteit, agonisme, antagonisme, concentratie-responsrelatie e.d.) onderscheiden en toepassen
• farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van neurofarmaca evalueren om zo te interpreteren hoe deze van belang zijn voor de farmacotherapeutische toepasbaarheid en effectiviteit van deze (potentiële) geneesmiddelen
• uitleggen (in een presentatie) welke (biologische) processen leiden tot de klinische verschijnselen van hersenaandoeningen
• uitleggen (in een presentatie) hoe huidige (psycho)biologische onderzoeksbenaderingen inzicht verschaffen in de diverse ziektebeelden
• een samenvatting in eigen woorden geven van de gangbare farmacotherapieën en hoe die leiden tot verlichting van de klinische symptomen
• de verschillende aspecten van het “research & development” van geneesmiddelen benoemen en uitleggen hoe deze worden toegepast bij de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen
• evalueren welke problemen kleven aan het gebruik van de beschikbare neurofarmaca en hoe naar aanleiding daarvan nieuwe geneesmiddelen zouden kunnen worden ontwikkeld

Onderwijsvormen

• Hoorcollege
• Werkcollege
• Zelfstudie
• Presentatie/symposium

In de eerste twee weken van de cursus komt de Farmacologie aan de orde. Naast een algemene introductie (2 uur) en een hoorcollege Geneesmiddelenontwikkeling (2 uur) zullen in hoorcolleges (6 uur) en twee werkcolleges (van resp. 2 en 2-4 uur) aandacht besteed worden aan farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van m.n. neurofarmaca.

Vervolgens worden gedurende een periode van vier weken hoorcolleges (40 uur) en twee werkcolleges (à 2-4 uur) gegeven over diverse neurologische en neuropsychiatrische aandoeningen. De werkcolleges pathofysiologie worden gegeven volgens het “flipped classroom” principe. Studenten gaan, voordat het werkcollege begint, aan het werk met de stof van de afgelopen week en hebben de powerpoint presentaties en video’s ter beschikking via Canvas. Studenten moeten aan de hand van deze stof zelfgemaakte meerkeuze vragen insturen via Canvas. Deze vragen worden tijdens het werkcollege klassikaal behandeld met behulp van een stemsysteem. Studenten overleggen tijdens het werkcollege met elkaar over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en krijgen individueel feedback. Ook moeten leesopdrachten worden gemaakt met een annotatietool (Perusall).

Met de kennis opgedaan in de eerste zes weken van de cursus gaan de studenten in de laatste twee weken aan de slag om te illustreren hoe neurofarmaca farmacotherapeutische effectiviteit hebben bij de diverse hersenaandoeningen die eerder zijn besproken. Hiertoe zullen in werkcolleges (2 uur) m.n. de farmacodynamische en farmacokinetische eigenschappen van neurofarmaca (en hoe deze bijdragen aan de farmacotherapeutische effectiviteit) behandeld worden. Tot slot zullen studenten zelf een presentatie geven over de pathofysiologie en farmacotherapieën van hersenaandoeningen die niet in het eerste deel van de cursus aan de orde zijn gekomen.

Verdeling leeractiviteiten

Aanwezigheid

Aanwezigheidseisen opleiding (OER-B):

• Deelname aan alle practica, computerpractica, veldwerk en werkcolleges in het curriculum is verplicht. Eventueel aanvullende eisen worden per onderdeel in de studiewijzer omschreven. Hier staat ook beschreven wat de eventuele consequenties zijn van het niet nakomen van deze verplichting.

Aanvullende eisen voor dit vak:

Bovenstaande aanwezigheidsplicht geldt ook voor alle 'live' aangeboden online werkcolleges.

Mocht je wegens persoonlijke omstandigheden (denk hierbij aan ziekte of bijzondere familieomstandigheden) niet kunnen deelnemen aan een verplichte onderwijsbijeenkomst, neem dan direct per e-mail contact op met de vakcoördinator of docent via de gecommuniceerde e-mailadressen. Er wordt dan met je besproken of er mogelijkheden zijn om het onderwijs op een andere wijze te volgen, en zo ja welke.

Ben je langdurig niet in staat om onderwijs te volgen (langer dan 1 week), neem dan ook contact op met de studieadviseur.

NB Covid-19: Houd je te allen tijde aan de RIVM richtlijnen, ook als dit betekent dat je daardoor één of meerdere verplichte onderwijsbijeenkomsten moet missen. Ook hiervoor geldt, neem direct contact op zodat er samen gekeken kan worden naar een oplossing.

Aanwezigheid bij de hoorcolleges wordt sterk aanbevolen. Tijdens de werkcolleges worden de theoretische aspecten van de diverse onderwerpen van de hoorcolleges toegepast met o.m. het maken van opdrachten. Hiermee zijn de werkcolleges een essentieel onderdeel ter voorbereiding op de toetsen. Voor de werkcolleges geldt een aanwezigheidsplicht (zie OER). Je mag gedurende het hele vak maximaal 1 van de in totaal 6 werkcolleges missen. Ben je vaker dan 1 keer afwezig bij de werkcolleges zonder geldige regen (zie opmerkingen hierboven) dan wordt er geen eindcijfer geregistreerd. Er zijn geen inhaalmomenten en vervangende opdrachten voor gemiste werkcolleges.

Toetsing

Er zijn drie toetsen, de behaalde cijfers hiervoor dragen volgens hierboven genoemde weging bij aan het eindcijfer en kunnen elkaar compenseren. De opdeling van de tentamenstof in drie toetsen maakt het mogelijk de geleerde kennis in delen te toetsen (i.p.v. alles in één groot tentamen helemaal op het einde van de cursus). De geleerde kennis in het eerste deel van de cursus wordt echter bekend en paraat verondersteld in de latere onderdelen van de cursus. Dit betekent dat op deze manier die kennis (indirect) terug kan komen in de stof die getoetst wordt in de latere toetsen.

Het gemiddelde cijfer van de drie deeltoetsen moet minimaal een 5.5 zijn volgens de genoemde weging: 1e toets (20%), 2e en 3e toets ieder 34%. Is dit gemiddelde cijfer lager dan een 5.5, dan moet de herkansing (over de hele theorie) worden gedaan.

Het cijfer van de presentatie (telt voor 10% mee voor het eindcijfer) moet minimaal een 5.5 zijn. Is het cijfer lager, dan moet de presentatie worden ingehaald (tot die tijd een N.A.V.).

De Perusall opdrachten tellen (samen) mee voor 2% mee voor het eindcijfer.

Een eindcijfer van een 5.5 wordt afgerond naar een 6 (zie OER).

Alle toetsen zijn open-boek tentamens (Psychopharmacology; Meyer & Quenzer) en bestaan uit open vragen; er komen dus geen MC vragen. De artikelen, print-outs, aantekeningen (ook niet in de boeken) e.d. zijn niet toegestaan tijdens de toetsen.

Bij werkcolleges worden opdrachten gemaakt om de behandelde stof te illustreren en verwerken. Deze opdrachten worden niet apart beoordeeld, maar de behandelde stof behoort tot de tentamenstof. Er wordt tijdens de werkcolleges een actieve deelname/houding van de student verwacht.

Er is één herkansingsmogelijkheid (8 januari 2021), die over de gehele studiestof gaat (zie OER). Het is niet mogelijk één deeltoets te herkansen.

Aan de herkansing kan alleen worden deelgenomen als aan minstens één van de deeltentamens is meegedaan.

Tentamens mogen niet worden meegenomen.

Inzage toetsing

Om een inzagemoment aan te vragen, kun je contact opnemen met de coördinator.

Opdrachten

Werkcolleges Farmacokinetiek

• De opdrachten worden klassikaal behandeld in groepen van ongeveer 25-30 studenten, waarbij studenten met elkaar overleggen over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en individueel feedback krijgen.

Werkcolleges Farmacodynamica

• De opdrachten worden klassikaal gemaakt in groepen met een stemsysteem. Studenten overleggen tijdens het werkcollege met elkaar over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en krijgen individueel feedback. 

Werkcolleges Pathofysiologie

• (o.m. door studenten zelf ontwikkelde) opdrachten worden gemaakt en besproken. Voor deze opdrachten worden video-opnames (waar mogelijk), powerpoint presentaties van hoorcolleges en artikelen aangeboden via Canvas. Aan de hand van deze stof moeten studenten voorafgaand aan het werkcollege (flipped classroom methodologie) meerkeuze vragen opstellen en insturen via Canvas. Deze vragen worden tijdens het werkcollege klassikaal (met de hele groep of in groepen) behandeld met behulp van een stemsysteem. Studenten overleggen tijdens het werkcollege met elkaar over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en krijgen individueel feedback.

Presentaties

• Studenten geven een presentatie over:

  of (1) de pathofysiologie en een farmacotherapie voor de behandeling van een hersenaandoening; dit betreft dan een aandoening die niet in de cursus is behandeld

  of  (2) een nieuwe (experimentele) farmacotherapie voor een aandoening die wel in de cursus aan de orde is gekomen, maar dit betreft dan een farmacotherapie die niet - of heel summier -  is behandeld.

   

Perusall opdracht

• Met behulp van de annotatietool "Perusall" lezen studenten individueel een aantal artikelen, maken annotaties en stellen vragen over de stof. Dit wordt beoordeeld met een cijfer dat voor 2% meetelt voor het eindcijfer. Tijdens de bijbehorende colleges zal worden ingegaan op de meest voorkomende vragen.

De stof behandeld in de werkcolleges wordt niet apart beoordeeld maar is onderdeel van de kennis die getoetst wordt in de deeltoetsen.

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Rooster

Het rooster van dit vak is in te zien op DataNose.

Eindtermen

Via de Zichtbare Leerlijnen Creator kun je zien aan welke eindtermen de leerdoelen van deze cursus bijdragen en hoe de  vakleerdoelen, leerlijndoelen en eindtermen van de opleiding aan elkaar gekoppeld zijn:

https://datanose.nl/#program[BSc%20PB]/outcomes 

https://datanose.nl/#program[BSc%20PB]/trajectories

Aanvullende informatie

Psychobiologiestudenten die het verleden de (toenmalig) 2e jaars cursus "Pathofysiologie van het zenuwstelsel" hebben gehaald, kunnen deze cursus niet opnemen in hun studieprogramma (i.v.m. overlap).

Verwerking vakevaluaties

Hieronder vind je de aanpassingen in de opzet van het vak naar aanleiding van de vakevaluaties:

Dit jaar is aanwezigheid bij de presentaties alleen verplicht voor de dag dat de eigen presentatie gegeven wordt.

Contactinformatie

Coördinator

• dr. T.R. Werkman

alle betrokken docenten (incl externe docenten):

coördinatoren: dr. E.A. van Vliet (e.a.vanvliet@uva.nl); dr. T.R. Werkman (t.r.werkman@uva.nl)

Docenten

• dr. C.P. Fitzsimons
• prof. dr. L. de Haan
• dr. G. Kooij
• prof. dr. P.J. Lucassen
• dr. A. Maassen-van den Brink
• dr. J.D. Mul
• dr. W.M.C.Mulder
• dr. M.S. Oudijn
• dr. E.A. Tolner
• dr. ing. E.A. van Vliet