Pathofysiologie en Neurofarmacologie

Pathophysiology and Neuropharmacology

Eigenaar	Bachelor Psychobiologie
Coördinator	dr. T.R. Werkman
Onderdeel van	Bachelor Psychobiologie, jaar 3Bachelor Bèta-gamma, major Neurobiologie, jaar 3Bachelor Biomedische wetenschappen, specialisatie Neurobiologie, jaar 3

Studiewijzer 2018/2019

Globale inhoud

Tijdens de cursus wordt stilgestaan bij de wijze waarop hersenfuncties verstoord kunnen raken en hoe dit kan leiden tot diverse hersenaandoeningen. Ook wordt diep ingegaan op de farmacokinetische en farmacodynamische aspecten van geneesmiddelen: hoe en met welke snelheid verdelen geneesmiddelen zich over de verschillende lichaamscompartimenten en hoe gaan ze een interactie aan met “targets” in het centrale zenuwstelsel? Per ziektebeeld wordt ingegaan op 1) de klinische verschijnselen en diagnostiek; 2) de huidige (m.n. farmacotherapeutische) behandelingen; en 3) lopend onderzoek dat kan leiden tot beter inzicht in de etiologie en behandeling van de ziekte. Hierbij zullen enkele veel voorkomende ontwikkelingsstoornissen en psychiatrische en neurologische aandoeningen worden besproken. Onderwerpen zijn o.a.: Schizofrenie, Depressie, Eetstoornissen, Angst, Epilepsie, Parkinson; Alzheimer en Migraine. Verder komt in beperkte mate de geneesmiddelenontwikkeling aan de orde en zullen studenten zelf een presentatie geven over de pathofysiologie en farmacotherapieën van diverse hersenaandoeningen.

Studiemateriaal

Literatuur

• Psychopharmacology. Drugs, the Brain and Behavior. J.S. Meyer & L.F. Quenzer, 2e editie (2013). ISBN: 9781605357423 of 9780878935109

Overig

• Ook zullen (review) artikelen gebruikt worden (komen beschikbaar via Canvas)

Leerdoelen

Doel van de cursus is om bekend te raken met de pathofysiologische, klinische en onderzoeksaspecten van enkele veel voorkomende psychiatrische en neurologische aandoeningen en welke farmacotherapieën worden toegepast en ontwikkeld om deze aandoeningen te behandelen. Ook zal de student inzicht krijgen in de werkingsmechanismes, het metabolisme en de verdeling van geneesmiddelen (m.n. neurofarmaca).

Aan het eind van het vak kan de student:

• de kernbegrippen uit de farmacokinetiek (halfwaardetijd, verdelingsvolume e.d.) onderscheiden en toepassen
• de kernbegrippen uit de farmacodynamiek (receptoraffiniteit, agonisme, antagonisme, concentratie-responsrelatie e.d.) onderscheiden en toepassen
• farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van neurofarmaca evalueren om zo te interpreteren hoe deze van belang zijn voor de farmacotherapeutische toepasbaarheid en effectiviteit van deze (potentiële) geneesmiddelen
• uitleggen (in een presentatie) welke (biologische) processen leiden tot de klinische verschijnselen van hersenaandoeningen
• uitleggen (in een presentatie) hoe huidige (psycho)biologische onderzoeksbenaderingen inzicht verschaffen in de diverse ziektebeelden
• een samenvatting in eigen woorden geven van de gangbare farmacotherapieën en hoe die leiden tot verlichting van de klinische symptomen
• de verschillende aspecten van het “research & development” van geneesmiddelen benoemen en uitleggen hoe deze worden toegepast bij de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen
• evalueren welke problemen kleven aan het gebruik van de beschikbare neurofarmaca en hoe naar aanleiding daarvan nieuwe geneesmiddelen zouden kunnen worden ontwikkeld

Onderwijsvormen

• Hoorcollege
• Werkcollege
• Zelfstudie
• Presentatie/symposium

In de eerste twee weken van de cursus komt de Farmacologie aan de orde. Naast een algemene introductie (3 uur) en een hoorcollege Geneesmiddelenontwikkeling (2 uur) zullen in hoorcolleges (6 uur) en twee werkcolleges (van resp. 2 en 2-4 uur) aandacht besteed worden aan farmacokinetische en farmacodynamische eigenschappen van m.n. neurofarmaca.

Vervolgens worden gedurende een periode van vier weken hoorcolleges (40 uur) en twee werkcolleges (à 2-4 uur) gegeven over diverse neurologische en neuropsychiatrische aandoeningen. De werkcolleges pathofysiologie worden gegeven volgens het “flipped classroom” principe. Studenten gaan, voordat het werkcollege begint, aan het werk met de stof van de afgelopen week en hebben de powerpoint presentaties en video’s ter beschikking via Canvas. Studenten moeten aan de hand van deze stof zelfgemaakte meerkeuze vragen insturen via Canvas. Deze vragen worden tijdens het werkcollege klassikaal behandeld met behulp van stemkastjes. Studenten overleggen tijdens het werkcollege met elkaar over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en krijgen individueel feedback.

Met de kennis opgedaan in de eerste zes weken van de cursus gaan de studenten in de laatste twee weken aan de slag om te illustreren hoe neurofarmaca farmacotherapeutische effectiviteit hebben bij de diverse hersenaandoeningen die eerder zijn besproken. Hiertoe zullen zullen in werkcolleges m.n. de farmacodynamische (2-4 uur) en farmacokinetische (2 uur) eigenschappen van neurofarmaca (en hoe deze bijdragen aan de farmacotherapeutische effectiviteit) behandeld worden.Tot slot zullen studenten zelf een presentatie geven over de pathofysiologie en farmacotherapieën van hersenaandoeningen die niet in het eerste deel van de cursus aan de orde zijn gekomen.

Verdeling leeractiviteiten

Aanwezigheid

Aanwezigheidseisen opleiding (OER-B):

• Deelname aan alle practica, computerpractica, veldwerk en werkcolleges in het curriculum is verplicht en de student dient zich op deze bijeenkomsten terdege voor te bereiden.

Aanvullende eisen voor dit vak:

Aanwezigheid bij de hoorcolleges wordt sterk aanbevolen. Tijdens de werkcolleges worden de theoretische aspecten van de diverse onderwerpen van de hoorcolleges toegepast met o.m. het maken van opdrachten. Hiermee zijn de werkcolleges een essentieel onderdeel ter voorbereiding op de tussentoets en de twee deeltentamens. Voor de werkcolleges geldt een aanwezigheidsplicht (zie OER). Je mag gedurende het hele vak maximaal 1 van de in totaal 6 werkcolleges missen. Ben je vaker dan 1 keer afwezig bij de werkcolleges dan wordt er geen eindcijfer geregistreerd. Er zijn geen inhaalmomenten en vervangende opdrachten voor gemiste werkcolleges.

Toetsing

Onderdeel en weging	Details
Eindcijfer
20% Tussentoets
35% Deeltoets 1
35% Deeltoets 2
10% Presentatie

Er zijn dus drie toetsen, de behaalde cijfers hiervoor dragen volgens bovengenoemde weging bij aan het eindcijfer en kunnen elkaar compenseren. De opdeling van de tentamenstof in drie toetsen maakt het mogelijk de geleerde kennis in delen te toetsen (i.p.v. alles in één groot tentamen helemaal op het einde van de cursus). De geleerde kennis in het eerste deel van de cursus wordt echter bekend en paraat verondersteld in de latere onderdelen van de cursus. Dit betekent dat op deze manier die kennis (indirect) terug kan komen in de stof die getoetst wordt in de latere toetsen.

Het gemiddelde cijfer van de tussentoets en deeltoetsen moet minimaal een 5.5 zijn. Is het cijfer lager, dan moet de herkansing (over de hele theorie) worden gedaan.

Het cijfer van de presentatie moet minimaal een 5.5 zijn. Is het cijfer lager, dan moet de presentatie worden ingehaald (tot die tijd een N.A.V.).

Een eindcijfer van een 5.5 wordt afgerond naar een 6 (zie OER).

Alle toetsen zijn open-boek tentamens (Psychopharmacology; Meyer & Quenzer) en bestaan uit open vragen; er komen dus geen MC vragen. De artikelen, print-outs, aantekeningen (ook niet in de boeken) e.d. zijn niet toegestaan tijdens de toetsen.

Bij werkcolleges worden opdrachten gemaakt om de behandelde stof te illustreren en verwerken. Deze opdrachten worden niet apart beoordeeld, maar de behandelde stof behoort tot de tentamenstof. Er wordt tijdens de werkcolleges een actieve deelname/houding van de student verwacht.

Er is één herkansingsmogelijkheid (7 januari 2019), die over de gehele studiestof gaat (zie OER). Het is niet mogelijk één deeltoets te herkansen.

Aan de herkansing kan alleen worden deelgenomen als aan minstens één van de deeltentamens is meegedaan.

Tentamens mogen niet worden meegenomen.

Inzage toetsing

Om een inzagemoment aan te vragen, kun je contact opnemen met de coördinator.

Opdrachten

Werkcolleges Farmacokinetiek

• De opdrachten worden klassikaal behandeld in groepen van ongeveer 25-30 studenten, waarbij studenten met elkaar overleggen over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en individueel feedback krijgen.

Werkcolleges Farmacodynamica

• De opdrachten worden klassikaal gemaakt (met de hele groep) met stemkastjes. Studenten overleggen tijdens het werkcollege met elkaar over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en krijgen individueel feedback. 

Werkcolleges Pathofysiologie

• (o.m. door studenten zelf ontwikkelde) opdrachten worden gemaakt en besproken. Voor deze opdrachten worden video-opnames (waar mogelijk), powerpoint presentaties van hoorcolleges en artikelen aangeboden via Canvas. Aan de hand van deze stof moeten studenten voorafgaand aan het werkcollege (flipped classroom methodologie) meerkeuze vragen opstellen en insturen via Canvas. Deze vragen worden tijdens het werkcollege klassikaal (met de hele groep) behandeld met behulp van stemkastjes. Studenten overleggen tijdens het werkcollege met elkaar over de mogelijke antwoorden (peer instruction) en krijgen individueel feedback. 

Presentaties

• Studenten geven een presentatie over:

  of (1) de pathofysiologie en een farmacotherapie voor de behandeling van een hersenaandoening; dit betreft dan een aandoening die niet in de cursus is behandeld

  of  (2) een nieuwe (experimentele) farmacotherapie voor een aandoening die wel in de cursus aan de orde is gekomen, maar dit betreft dan een farmacotherapie die niet - of heel summier -  is behandeld.

   

De stof behandeld in de werkcolleges wordt niet apart beoordeeld maar is onderdeel van de kennis die getoetst wordt in de tussentoets en deeltoetsten. Het cijfer voor de presentatie telt voor 10% mee voor het eindcijfer.

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Rooster

Het rooster van dit vak is in te zien op DataNose.

Eindtermen

Deze cursus draagt bij aan de volgende eindtermen van de opleiding Psychobiologie:

1) Kennis en Inzicht

De bachelor:

• 1a) kan de basisprincipes uit de vakgebieden ‘genetica en evolutie’, ‘celbiologie’, ‘biochemie’, ‘fysiologie’, ‘embryologie’, ‘anatomie’ en ‘evolutie en gedrag’ uitleggen.
• 1b) kan de ontwikkeling en werking van het brein op alle niveaus – van molecuul tot de menselijke geest – binnen Psychobiologie, voornamelijk de deelgebieden ‘perceptie tot bewustzijn’, ‘leren en geheugen’, ‘emotie’, ‘motivatie’, ‘neuroanatomie’ en ‘neurofysiologie’ uitleggen.
• 1c) kan de pathofysiologie en bijbehorende diagnostische methoden en mogelijke therapieën uitleggen.
• 1d) kan uitleggen welke onderzoekstechnieken nodig zijn voor het ontwikkelen van kennis en dat kennis nodig is voor het ontwikkelen van onderzoekstechnieken.
• 1f) kan de basisprincipes uit de beroepsethiek en wetenschapsfilosofie uitleggen.
• 1g) kan mogelijke vervolgopleidingen benoemen.
• 1h) kan uitleggen wat de bijdragen en beperkingen zijn van de kennis op elk niveau - van molecuul tot de menselijke geest - aan het wetenschapsgebied Psychobiologie.
• 1i) kan op alle niveaus de werking van het brein van dieren en mensen vergelijken.
• 1j) kan onderbouwen hoe de pathofysiologie bijdraagt aan het begrip van de ontwikkeling en werking van het brein op alle niveaus.
• 1k) kan grensverleggende ontwikkelingen in het wetenschapsgebied Psychobiologie herkennen.

2) Toepassen Kennis en Inzicht

De bachelor:

• 2a) kan onderbouwen welke onderzoekstechnieken nodig zijn om onderzoeksvragen binnen het wetenschapsgebied Psychobiologie te beantwoorden.
• 2b) kan ondersteunende disciplines zoals wis-, natuur- en scheikunde en programmeren toepassen.
• 2j) kan redeneren en argumenteren en meerdere standpunten benoemen en onderbouwen.

3) Oordeelsvorming

De bachelor:

• 3a) kan relevante literatuur verzamelen, verwerken en interpreteren.
• 3b) kan de implicaties van onderzoeksresultaten voor de maatschappij overzien.
• 3c) kan onderzoeksresultaten binnen de Psychobiologie en/of binnen een discipline- overstijgende context interpreteren.
• 3e) kan informatie analyseren aan de hand van kwaliteitscriteria en er een eigen oordeel over vormen.
• 3f) kan alternatieven en tegenargumenten overwegen bij het vormen of herzien van een oordeel.

4) Communicatie

De bachelor:

• 4b) kan een bijdrage leveren aan wetenschappelijke discussies.
• 4c) kan op basis van begrip en respect communiceren.
• 4e) kan een standpunt overbrengen.

5) Leervaardigheden

De bachelor:

• 5a) kan een zelfstandige en wetenschappelijke werkwijze en houding ontwikkelen.
• 5b) kan zich zelfstandig kennis eigen maken.
• 5c) kan nieuwe kennis integreren met aanwezige kennis en tot inzichten komen.
• 5d) kan een constructieve en synergetische manier van samenwerken ontwikkelen.
• 5g) kan feedback geven en verwerken.
• 5j) kan geleerde principes generaliseren en toepassen in een andere context.

Aanvullende informatie

Zie studiewijzer voor nadere informatie

Psychobiologiestudenten die het verleden de (toenmalig) 2e jaars cursus "Pathofysiologie van het zenuwstelsel" hebben gehaald, kunnen deze cursus niet opnemen in hun studieprogramma (i.v.m. overlap).

Verwerking vakevaluaties

Hieronder vind je de aanpassingen in de opzet van het vak naar aanleiding van de vakevaluaties.

Contactinformatie

Coördinator

• dr. T.R. Werkman

alle betrokken docenten (incl externe docenten):

coördinatoren: dr. E.A. van Vliet (e.a.vanvliet@uva.nl); dr. T.R. Werkman (t.r.werkman@uva.nl)

dr. C. Fitzsimons; prof. dr. L. de Haan;  prof. dr. H.E. de Vries; prof. dr. P.J. Lucassen;  dr. A. Maassen-van den Brink; dr. J.W. Mul; dr. M.S. Oudijn;  dr. E.A. Tolner; dr. W.M.C.Mulder