De Staat en de Mensen: Inleiding in de Sociale Wetenschappen

The State and the People: Introduction in the Social Sciences

Eigenaar	Bachelor Bèta-gamma
Coördinator	M. de Roo MSc
Onderdeel van	Bachelor Bèta-gamma, jaar 1

Studiewijzer 2018/2019

Globale inhoud

Introductie

Sociale wetenschap bestudeert de wereld van de mensen. Hoe mensen erin slagen een zekere orde te bewaren, vormen van samenwerking weten te vinden en hoe ze de problemen die gepaard gaan met dat samenleven proberen op te lossen. Hoe mensen ook manieren weten te vinden om elkaar naar het leven te staan, dwars te zitten en conflicten te krijgen. Noch de creativiteit, noch de vernielzucht van mensen kent veel grenzen. In de sociale wetenschap bestaan tal van verschillende disciplines met een veelheid aan invalshoeken – daarmee weerspiegelen ze de complexiteit van de manieren waarop mensen in groepen vorm geven aan hun bestaan, hun aspiraties, hun angsten en hun hoop.

Aangezien één module onmogelijk alle aspecten van het menselijk gedrag en samenleven kan behandelen, is gekozen voor een thema om daaraan de verscheidenheid en breedheid van de sociale wetenschappen te demonstreren. Gekozen is voor ‘de staat’ als invalshoek. De interdisciplinaire module “De Staat en de Mensen - Inleiding sociale wetenschappen” richt zich vanuit verschillende sociaalwetenschappelijke disciplines (o.a. sociologie, politicologie, sociale psychologie en de economie) op het onderwerp van studie, de staat en de mensen.

In de eenentwintigste eeuw vervullen staten nog altijd een belangrijke rol in een mensenleven. Zo vormen ze onder andere de manier waarop mensen zich verenigen met hun medeburgers, binnen staten worden mensen gesocialiseerd, en mensen betalen belasting aan de staat. Staten hebben in principe een geweldsmonopolie, maar in lang niet alle staten slaagt men erin, om georganiseerde misdaad (de maffia), terroristen of vrijheidsstrijders effectief te controleren en te beheersen. Op de wereld is er nauwelijks nog een gebied aan te wijzen dat niet hoort bij een van de bijna tweehonderd staten, die verenigd zijn de Verenigde Naties. Kon je tweehonderd jaar geleden, of honderd jaar geleden nog onbekommerd zonder paspoort leven, tegenwoordig ligt dat wel anders. Wie geen lid is van een staat, en geen nationaliteit heeft, is in de problemen. Tegelijkertijd lijkt de staat minder belangrijk te worden en zijn er grootschalige integratieprocessen van mondialisering gaande. Daarnaast zijn er tussen en boven staten ook nog andere instituties waarmee mensen zich identificeren. Etnische groepen liggen vaak overhoop met staten waarbinnen ze een minderheid zijn, wat leidt tot talloze en soms onoplosbare conflicten.

De module De Staat en de Mensen laat zien dat de wereld van de mensen oneindig gevarieerd is, en bijzonder interessant. Meer informatie over dit vak is te vinden in de onderstaande studiehandleiding. Kijk daarnaast voor actuele informatie regelmatig op de Canvassite van Staat en de Mensen.

De volgende thema’s komen achtereenvolgens aan bod:

1. Staten & Statenstelsels
2. Natie & Nationalisme
3. Staatsmacht & Legitimiteit
4. Groepsvorming & Groepsdenken
5. Migratie & Burgerschap
6. Ongelijkheid & Ideologie
7. Democratie & Vertegenwoordiging
8. Hoofdsteden & Urbanisatie
9. Recht & Criminaliteit
10. Terrorisme & Staatsgeweld
11. Welvaart & Markten
12. Slotcollege

Studiemateriaal

Literatuur

• N. Wilterdink, B. Heerikhuizen van, D. Weenink, K. Rusinovic (2017). Samenlevingen. Groningen, Noordhoff, achtste druk, ISBN: 9789001865122 

Syllabus

• Hard Copy Reader met artikelen: Hard copy readers schaf je aan via readers.uva.nl. Je kunt de reader thuis laten bezorgen of ophalen bij een van de locaties van de Universiteitsbibliotheek. Zorg dat je de reader voor de start van het vak in bezit hebt.

Leerdoelen

1. Studenten zijn in staat verschillende feiten te reproduceren:
   • over het per definitie sociale karakter van mens en samenleving en de manieren waarop mensen de problemen van het samenleven oplossen;
   • over het karakter van staten dat gekenmerkt wordt door gewelds- en belastingmonopolie;
   • vanuit verschillende benaderingen afkomstig van de politicologie, sociologie, sociale psychologie, recht en andere sociale wetenschappen.
2. Studenten zijn in staat verschillende belangrijke sociaalwetenschappelijke concepten en theorieën in eigen woorden te reproduceren en met elkaar in verband te brengen.
3. Studenten zijn in staat kritisch te reflecteren op de stof.
4. Studenten zijn in staat om geleerde interview- en gesprekstechnieken in te zetten in een zelf ontwikkeld en geleid interview.

.

Onderwijsvormen

• Hoorcollege
• Werkcollege
• Veldwerk/excursie
• Zelfstudie

Hoorcolleges (tweemaal per week, woensdag en vrijdag)

De hoorcolleges van de module ‘De Staat en de Mensen’ worden tweemaal per week gegeven. Verschillende (gast)docenten doceren vanuit hun eigen discipline over staten en mensen. Ze geven niet ‘een inleiding in bijvoorbeeld de sociologie of de politicologie’, maar ze laten zien welke perspectieven het kan bieden wanneer je vanuit een bepaalde invalshoek naar het thema staten en mensen kijkt. Ter voorbereiding op hoorcolleges lees je de bijbehorende literatuur. Het boek Samenlevingen is een klassiek studieboek, daarnaast lees je ook artikelen die niet speciaal voor studenten zijn geschreven maar die onderdeel uitmaken van een wetenschappelijk discours. Veel teksten zijn gericht op vakgenoten en maken deel uit van een doorlopende discussie. Houd daar rekening mee wanneer je ze leest.

In het eerste college introduceert Elmar Jansen het kernthema van het vak, de relatie tussen staten en mensen en zal hij je kennis laten maken met een aantal van de belangrijkste concepten die in de cursus terugkomen. Daarnaast wordt ingegaan op de opkomst van staten en zal worden de overige thema’s uit het vak kort geïntroduceerd.

Eén van de belangrijkste ontwikkelingen die het statenstelsel de afgelopen eeuwen heeft ondergaan, is de vorming van naties. Nederland is niet alleen een grens, een belastingheffer en een militaire macht - ze heeft ook een eigen cultuur, een eigen taal, een eigen vlag en burgers die zichzelf Nederlander voelen. Antropoloog Martijn Dekker zal in het tweede college het samenleven in onze “verbeelde gemeenschap” van de natie onder de loep nemen.

In het derde college geeft socioloog Robbie Voss antwoord op de vraag hoe het kan dat mensen zich zo braaf houden aan de regels die de staat voorschrijft. Dit doet hij vanuit een filosofisch en politiek theoretisch perspectief. De staat legt allerlei regels op aan haar burgers, maar waarom is dat eigenlijk rechtvaardig? Of, in vaktermen: is de macht van de staat eigenlijk wel legitiem? En op welke manieren voert de staat die macht precies uit?

In het vierde college bespreekt Jasper ter Schegget, psycholoog, diezelfde vraag, maar nu vanuit een sociaal psychologisch perspectief. Hij zal antwoord geven op de vraag wat de consequenties zijn zodra mensen zich met een groep als de natie verbonden voelen en zal meerdere sociaal psychologische verklaringen geven voor gehoorzaamheid en het meewerken van gewone mensen aan doeleinden van gewelddadige staten.

In het vijfde college staan de grenzen van staten en naties centraal. De filosoof en jurist Tamar de Waal spreekt over wat het betekent als mensen zich over de grens van een staat bewegen en zij migrant worden. Welke politieke rechten en plichten hebben migranten in hun nieuwe verblijfsland? En hoe verhouden die zich tot de inwoners die in dit land geboren zijn? Zou staatsburgerschap verplicht moeten worden?

Ook in het zesde college staat ongelijkheid tussen burgers centraal. Binnen moderne rechtstaten en democratieën is in principe iedereen gelijk. Dat betekent echter niet dat iedereen in het leven en binnen de samenleving dezelfde kansen krijgt. In dit college zal socioloog Bart van Heerikhuizen laten zien hoe deze ongelijkheden ontstaan en in veel gevallen subtiel en vaak onbewust door onszelf in stand worden gehouden.

Waar we het de afgelopen colleges hebben gehad over hoe staten invloed en macht hebben op het denken en leven van mensen, gaan we in het zevende college in op de vraag hoe mensen (in dit geval burgers) invloed hebben op de staat. Democratie als bestuursvorm staat hier centraal. Welke beslissingen worden eigenlijk genomen in een democratie? En wanneer is een land democratisch? Is democratie inderdaad, zoals vaak beweerd wordt, in crisis?

In voorbereiding op de excursie naar Berlijn zal sociaal geograaf Mieke de Roo laten zien hoe de aanwezigheid van de staat terug te zien is in de stad. In één eeuw tijd zag Berlijn het Keizerrijk instorten, werd het Metropolis van de Weimar-republiek, het Germania van Hitlers Derde Rijk, spleet uiteen in Oost- en West Berlijn om tenslotte de herenigde hoofdstad te worden van de economische motor van Europa. De opeenvolgende regimes probeerden allen hun stempel op de stad te drukken en hebben allen sporen nagelaten die tot op de dag van vandaag zichtbaar zijn in het stedelijk landschap.

In het negende college van dit blok laat de juriste mr. Jessica Eelman zien hoe rechtsgeleerden kijken naar de rol van de staat en de regeling van recht als middel om conflicten zo mogelijk vreedzaam te laten verlopen. Daarnaast bespreekt ze hoe er wel degelijk controle is op het gebruik van geweld door de politie (en dus door de Staat).

Wat er gebeurt als de controle op het gebruik van geweld ontbreekt, staat centraal in het tiende college. In sommige gevallen leidt vergaande staatsmacht tot grote drama’s: staten kunnen soms verschrikkelijke dingen doen tegen grote groepen mensen. Socioloog Ton Zwaan gaat in dit college in op staatsgeweld en terrorisme.

We hebben in deze reeks meerdere malen gezien dat staten uiterst nare dingen kunnen doen tegen hun burgers. Toch is de staat zich vanaf het begin van de 20e eeuw juist steeds meer gaan bekommeren om het welzijn van haar burgers. In het een na laatste college zal econoom Matthijs van Veelen ons laten zien welke rol de staat kan spelen in het economische domein.

In het slotcollege zal Elmar Jansen een terugblik geven op het vak en een poging doen de verschillende besproken thema’s bij elkaar te brengen.

 

Werkcolleges (vrijwel wekelijks op woensdag en vrijdag)

In de werkcolleges wordt onder leiding van je docent dieper ingegaan op de stof uit de hoorcolleges en de literatuur, o.a. door deze te koppelen aan de actualiteit en door verschillende visies/disciplines met elkaar te vergelijken. Daarnaast worden in de werkcolleges o.a. documentaires over actuele maatschappelijke thema’s vertoond en bediscussieerd. Ook wordt in de werkcolleges aandacht besteed aan de verschillende toetsen. Aanwezigheid is verplicht (zie ook paragraaf Aanwezigheidsplicht)

 

Studiereis Berlijn

In het kader van ‘De Staat en de Mensen’ kunnen alle eerstejaars studenten Bèta-gamma tegen betaling deelnemen aan een studiereis naar Berlijn (vrijdag 5 oktober t/m maandag 8 oktober). Op het programma staan verschillende excursies waarin een verband wordt gelegd met thema’s die in de colleges aan bod zijn gekomen. Daarnaast wordt een interviewopdracht in verschillende wijken van Berlijn uitgevoerd. Deelname is niet verplicht, maar wordt wel sterk aangeraden. Aanmelding en betaling kan bij tijdens de introductiedag op maandag 27 augustus. Mocht je niet kunnen betalen op de introductiedag, dan moet je in ieder geval betaald hebben vóór woensdag 5 september (bij de Education Desk van het IIS) om mee te kunnen met de reis. Verdere informatie kun je vinden in de Berlijnbrief (te vinden op Canvas).

 

Verdeling leeractiviteiten

Aanwezigheid

Aanwezigheidseisen opleiding (OER-B):

• In geval van werkgroepbijeenkomsten is de student verplicht tenminste 90% van de werkgroepbijeenkomsten bij te wonen en zich op deze bijeenkomsten terdege voor te bereiden, tenzij anders aangegeven in de studiehandleiding. Indien de student minder dan 90% heeft bijgewoond, kan het vak niet worden afgerond.
• In geval van een practicum is de student verplicht ten minste 90% van de practicumbijeenkomsten bij te wonen en zich op deze bijeenkomsten terdege voor te bereiden, tenzij anders aangegeven in de studiehandleiding. In geval de student minder dan 90% heeft bijgewoond dient het practicum opnieuw te worden gevolgd.

Aanvullende eisen voor dit vak:

Alle collegestof van ‘De staat en de mensen’ behoort tot de tentamenstof. Aanwezigheid bij de hoorcolleges wordt daarom sterk aanbevolen en voor de werkcolleges geldt zelfs een strikte aanwezigheidsplicht: je mag gedurende het hele vak maximaal één werkcollege missen. Wanneer je niet naar een werkcollege kunt komen, meld je dan altijd vooraf per e-mail af bij jouw docent (zie paragraaf Contactgegevens). Bij een tweede keer afwezigheid volgt uitsluiting van het vak. Onder deze regel vallen alle redenen van afwezigheid, dus ook bijvoorbeeld afwezigheid door ziekte. Mochten er bijzondere omstandigheden gelden waardoor je meer dan een keer een werkcollege mist, laat dit dan in ieder geval vooraf bij jouw docent weten.

Toetsing

Onderdeel en weging	Details
Eindcijfer
10% Participatie	Vereist
25% Meeneemtentamen	Vereist
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 1
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 2
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 3
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 4
65% Tentamen	Vereist, Herkansbaar
Eindcijfer na hertentamen
65% Herkansing tentamen
Tentamen	Vereist, Herkansbaar
Hertentamen	Moet ≥ 1 zijn
25% Meeneemtentamen
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 1
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 2
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 3
1 (25%) Meeneemtentamen - Vraag 4
10% Participatie

Als je om aantoonbare zwaarwegende redenen niet aan alle samenstellende onderdelen kunt voldoen, dien je je voorafgaand aan het toetsingsmoment (tentamen, inleveren opdracht, inleveren paper etc.) te melden bij de studieadviseurs via studieadviseur-iis@uva.nl. In geval van aantoonbare zwaarwegende omstandigheden wordt er dan in samenspraak met de docent gekeken of er een andere oplossing mogelijk is.

               

Voorbereidende opdrachten

Voorafgaand aan de werkcolleges maakt iedere deelnemer een voorbereidende huiswerkop-dracht over de literatuur behorende bij het betreffende werkcollege. Deze huiswerkopdrachten zijn te vinden op Canvas. De gemaakte opdrachten moeten digitaal ingeleverd worden via Canvas (de dag voor aanvang van het hoorcollege) en worden tevens uitgeprint meegenomen naar de werkcolleges. De opdrachten worden besproken in de werkcolleges. Het maken en inleveren van de opdrachten is een voorwaarde om het vak De Staat en de Mensen te halen. De kwaliteit van de ingeleverde opdrachten wordt meegenomen in het participatiecijfer, zoals wordt besproken in de volgende alinea.

 

Participatie (10%)

Onder een goede participatie in de werkcolleges worden een aantal dingen verstaan. Ten eerste de voorbereiding op het werkcollege. Zorg ervoor dat je de literatuur kritisch en grondig hebt bestudeerd. Ook wordt hierbij de kwaliteit van de ingeleverde huiswerkopdrachten meegerekend. Daarnaast bestaat de participatie tijdens de werkcolleges uit een actieve werkhouding en de betrokkenheid bij de werkgroepen en de medestudenten.

 

Meeneemtentamen (25%)

Halverwege het blok maak je een meeneemtentamen. Op basis van open vragen schrijf je een gestructureerd en onderbouwd antwoord in de vorm van een essay. De toets wordt op donderdagochtend 20 september vrijgegeven. De toets lever je uiterlijk maandag 24 september voor 23:59 uur in. Let er op dat dit een individuele opdracht is en samenwerking met andere studenten niet is toegestaan (zie ook paragraaf 8. Fraude en plagiaat).

 

Afsluitend tentamen (65%) / Hertentamen (65%)

De module wordt op 26 oktober afgesloten met een schriftelijk tentamen over alle stof die aan bod is gekomen, dus opnieuw zowel literatuur als colleges. Het tentamen is een ‘gesloten boek’ tentamen en bestaat uit een aantal open vragen. In het afsluitende tentamen wordt kennis, begrip en toepassing van de behandelde stof getoetst. Dat betekent dat studenten niet alleen moeten weten wat er in de colleges is behandeld en de stof uit de literatuur moeten beheersen, maar ook verbanden moeten kunnen leggen tussen de stof van verschillende colleges en de literatuur. Het eindtentamen maakt 65% van het totale cijfer voor de module uit.

 

Mocht je het tentamen niet hebben gemaakt óf het vak met een onvoldoende hebben afgesloten, dan kun je aan de herkansing meedoen.

Toetsmatrijs (studentenversie)

Leerdoel:	Toetsonderdeel 1:	Toetsonderdeel 2:
#1.	ja	ja
#2.	ja	ja
#3.	ja	ja
#4.	nee	nee

Studenten die het vak al eerder hebben gevolgd

Vak gevolgd	In het vorige collegejaar	1+ collegejaren geleden
Aanwezigheidsverplichting	Blijft staan mits voldaan, neem vóór 01-09-2018 contact op met Mieke de Roo om hierover afspraken te maken.	Vervalt. Je dient weer te voldoen aan de aanwezigheidsregels uit punt 8
Deeltoets	Blijft staan mits voldaan, neem vóór 01-09-2018 contact op met Mieke de Roo om hierover afspraken te maken.	Vervalt.
Eindtentamen	Blijft staan mits voldaan, neem vóór 01-09-2018 contact op met Mieke de Roo om hierover afspraken te maken.	Vervalt.

Inzage toetsing

De datum, het tijdstip en de locatie van het inzagemoment staan in het rooster in DataNose.

Je hebt binnen 30 dagen na bekendmaking van de cijfers recht op inzage van alle soorten toetsen (tentamens, papers, opdrachten). Voor het tentamen wordt een nabespreking georganiseerd. De datum voor de inzage wordt nog bekend gemaakt op Datanose.

Opdrachten

Voorbereidende opdrachten

• Voorafgaand aan de werkcolleges maakt iedere deelnemer een voorbereidende huiswerkop-dracht over de literatuur behorende bij het betreffende werkcollege. Deze huiswerkopdrachten zijn te vinden op Canvas. De gemaakte opdrachten moeten digitaal ingeleverd worden via Canvas (de dag voor aanvang van het hoorcollege) en worden tevens uitgeprint meegenomen naar de werkcolleges. De opdrachten worden besproken in de werkcolleges. Het maken en inleveren van de opdrachten is een voorwaarde om het vak De Staat en de Mensen te halen. De kwaliteit van de ingeleverde opdrachten wordt meegenomen in het participatiecijfer, zoals wordt besproken in de volgende alinea.

Interviewopdracht Berlijn

• Voor de deelnemers aan de excursie naar Berlijn is het voorbereiden en uitvoeren van de interviewopdracht een vereiste. Deze opdracht wordt in groepen van maximaal 4 studenten voorbereid in de werkgroep en uitgevoerd in Berlijn. Door middel van een mondelinge presentatie tijdens een stadswandeling in Berlijn worden de resultaten van de opdracht besproken.

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Rooster

Het rooster van dit vak is in te zien op DataNose.

Aanvullende informatie

Deelname aan werkcolleges en practica is verplicht. Ongeoorloofde absentie leidt tot uitsluiting voor het tentamen.

Deze cursus heeft een Canvassite. Hier vind je de noodzakelijke aanvullende informatie, zoals de groepsindeling van de werkcolleges, de opdrachten. Bekijk de Canvassite dus met grote regelmaat!

Vakevaluatie afgelopen jaar

Vanaf 2013-2014 hebben we ervoor gekozen om d.m.v. onderstaande tabel de studenten meer inzicht te geven in de kwaliteitszorg. Daarom nemen we een korte weergave van de studentenevaluatie op en de daaruit voortvloeiende acties ter verbetering van het vak.

Vaknaam: De staat en de mensen (6 EC)	N	100
Sterke punten · Studenten zijn enthousiast over de docenten van het vak, zowel de hoor- als de werkcollegedocenten. · Studenten vinden het vak leerzaam. · Studenten waarderen de begeleiding die ze kregen bij het vak.	Suggesties ter verbetering · Sommige studenten geven aan dat het niet geheel duidelijk was wat tot de tentamenstof behoorde. · Sommige studenten geven aan de Facebookpagina van het vak niet handig te vinden. · Sommige studenten hadden graag meer vrouwelijke (hoorcollege) docenten gehad.
Belangrijkste opmerkingen Opleidingscommissie: · De opleidingscommissie heeft geen advies geschreven over dit vak.
Reactie docent: We zijn erg blij om te horen dat studenten zo enthousiast zijn over het vak. We zullen daarom weinig aan de inhoud en begeleiding veranderen.  Wat betreft de verbeterpunten:  - Door middel van de voorbereidende opdrachten, de richtinggevende werkgroepen en het meeneemtentamen proberen we dit jaar weer duidelijk te maken wat de belangrijke leerdoelen zijn. - We zullen dit jaar voor het vak geen gebruik maken van Facebook. We willen de studenten stimuleren om deel te nemen aan het digitale forum op Canvas. - Omdat we inhoudelijk erg tevreden waren over de gastdocenten zullen we dit jaar niks veranderen. Bij toekomstige veranderingen zullen we dit echter zeker meenemen!

Contactinformatie

Coördinator

• M. de Roo MSc

Docenten

• drs. Ellen Algera - E.M.Algera@uva.nl 
• drs. Elmar Jansen - E.F.Jansen@uva.nl 
• Merel Talbi, MA MSc. - M.M.Talbi@uva.nl 
• Mieke de Roo, MSc. - M.deRoo@uva.nl