Energietransities

Energy Transitions

Studiewijzer 2025/2026

Globale inhoud

Als centraal thema van het vak Energietransities hebben we gekozen voor elektriciteitsopwekking. Rondom dit thema wordt door de studenten een vijftal casussen uitgewerkt rondom (nieuwe) elektriciteitsopwekking in Nederland:

1. Elektriciteit uit een steenkolencentrale
2. Elektriciteit uit een windmolenpark
3. Elektriciteit uit een aardgascentrale (op basis van conventioneel en/of schaliegas)
4. Elektriciteit uit een kerncentrale
5. Elektriciteit uit zonne-energie

De studenten worden verdeeld over de verschillende casussen. Elke casus wordt belicht vanuit de volgende vier invalshoeken waarvan twee met een zwaartepunt in de gammadisciplines en twee met een zwaartepunt in de bètadisciplines:

1. Economie
2. Politiek
3. Techniek
4. Ecologie en Landschap

Hierbij wordt vanuit elk van de vier invalshoeken gekeken naar de totale keten van winning van de brandstof tot en met de omzetting hiervan tot elektriciteit. Afhankelijk van de casus en de voorkeur van de studenten kan een nadruk op winning (bijv. aardgas) of juist opwekking (bijv. kolencentrale) gelegd worden. Ter oriëntatie wordt voor de casus een historische ontwikkeling (bijv. de steenkoolwinning in Europa, of het aandeel van de totale energieproductie in Nederland door windenergie) geschetst en onderbouwd met een visualisatie. De oorsprong van de gegevens moet correct worden geciteerd, en de onderliggende gegevens moeten ook worden gedocumenteerd en opgeslagen. Hierna volgt een verdiepende fase waarin de verkregen inzichten vanuit de vier invalshoeken worden gebruikt om een standpunt te formuleren m.b.t. de bijdrage van de energievorm aan de toekomstige elektriciteitsproductie in Nederland in het algemeen, alsmede voor de verwachte toekomst van de specifieke locatie(s) waarop de elektriciteit wordt opgewekt en/of de brandstof wordt gewonnen in de betreffende casus. Dat kan bijvoorbeeld een bestaande of een nieuw te bouwen centrale en/of opwekpunt zijn. Dus bijvoorbeeld: wat zal de rol van offshore windmolenparken in zijn algemeenheid zijn in de toekomstige energievoorziening in Nederland, en wat betekent dit specifiek voor een bestaand park of een nieuw te bouwen park dat de studenten beschrijven?

De studenten werken in teams van vier studenten aan een casus, waarbij elk van hen een andere invalshoek vertegenwoordigt. Het eindproduct is een verslag, waarin alle vier de invalshoeken evenredig aan bod komen.

De studenten presenteren de verschillende casussen op een eindsymposium. Per team van vier studenten wordt één gezamenlijke presentatie gegeven, waarbij alle vier de invalshoeken belicht worden.

De inhoudelijke begeleiding van de verschillende invalshoeken van de verschillende casussen wordt verzorgd door vier vakdocenten: dr. Melanie van Driel (Economie), dr. Benno Netelenbos  (Politiek), dr. Boris Jansen (Techniek) en prof. dr. Judy Shamoun-Baranes (Ecologie en landschap). Data analyse, -curatie en -visualisatie wordt verzorgd en ondersteund door dr.ir. Emiel van Loon. De procesmatige begeleiding wordt verzorgd door: dr. Anne Uilhoorn,  Lilian Kingma MSc  en Judith Nijman MSc.

Om de studenten op weg te helpen bij het werken aan de casus worden de volgende zaken georganiseerd:

1. Interactieve (gast)colleges relevant voor de verschillende casussen en invalshoeken, alsmede om de algemene achtergrond van de energievormen te schetsen.
2. Werkgroepen o.l.v. de werkgroepdocenten t.b.v. procesmatige begeleiding van de casussen.
3. Expertmeetings met de vakdocenten t.b.v. inhoudelijke begeleiding van de casussen.
4. Achtergrondinformatie op Canvas, inclusief een uitgebreide reader.

Als inleiding op het vak wordt een meerdaagse inleidende excursie georganiseerd naar onder andere de grote bruinkoolgroeves nabij Garzweiler, Duitsland. 

Studiemateriaal

Literatuur

• Wordt via Canvas middels links aangeboden.

Syllabus

• Wordt via Canvas digitaal aangeleverd

Leerdoelen

• Studenten begrijpen de natuurwetenschappelijke concepten die ten grondslag liggen aan de winning en het gebruik van een aantal geselecteerde hernieuwbare en niet hernieuwbare energiebronnen die (potentieel) belangrijk zijn voor de huidige en toekomstige elektriciteitsopwekking in Nederland.
• Studenten begrijpen de relatie tussen de winning en het gebruik van genoemde energiebronnen, en landschapsinrichting, ecologie en landgebruik.
• Studenten begrijpen de economische aspecten rondom de ontwikkeling en toepassing van genoemde energiebronnen.
• Studenten begrijpen de rol van politieke besluitvorming op de ontwikkeling en toepassing van genoemde energiebronnen.
• Studenten zijn in staat het individueel opgedane begrip te delen in de groep en vervolgens gezamenlijk het samenspel van techniek, ecologie, economie en politiek te analyseren.
• Studenten zijn in staat projectmatig samen te werken en op basis van de in het vorige leerdoel genoemde analyse de rol van de onderzochte energiebronnen voor de toekomstige elektriciteitsontwikkeling in Nederland te onderzoeken
• Studenten zijn in staat de resultaten van de individuele analyses te combineren en integreren in een overkoepelend, gezamenlijk standpunt m.b.t. de rol van de onderzochte energiebron voor de toekomstige elektriciteitsontwikkeling in Nederland
• Studenten zijn in staat de resultaten van de beschreven individuele en gezamenlijke analyses op academische wijze op te schrijven in een verslag, inclusief een visualisatie van de resultaten van de onderliggende data-analyses.
• Studenten kunnen een heldere mondelinge presentatie geven van de bevindingen zoals neergelegd in het eindverslag.

Onderwijsvormen

• Hoorcollege
• Werkcollege
• Presentatie/symposium
• Zelfstandig werken aan bijv. project/scriptie
• Zelfstudie
• Begeleiding/feedbackmoment
• Laptopcollege
• Veldwerk/excursie

Hoorcolleges

Er wordt een aantal (gast) hoorcolleges gegeven. Hierbij geeft een vakdocent van de UvA of een externe expert op het gebied van energie een lezing over een voor het vak relevant onderwerp. Aanwezigheid hierbij is niet verplicht, maar wel sterk aan te raden aangezien de behandelde stof tentamenstof is. Ook de gastlezingen zijn onderdeel van de tentamenstof. Hierbij geldt bovendien dat de uitgenodigde externe sprekers speciaal voor ons tijd en moeite investeren om een lezing te komen geven vanuit het perspectief van hun werkveld. Het getuigt van respect om hierbij aanwezig te zijn.

Werkcolleges en expert meetings

Tijdens de werkgroepen worden studenten door de werkgroepdocenten begeleid bij het uitvoeren van de casus. De nadruk ligt hierbij op het opbouwen van de academische vaardigheden die zij bij dit vak verder moeten ontwikkelen: samenwerken, het schrijven van een verslag daarvan (zodat de gegevens verwerkt kunnen worden in de eindopdracht), en het geven van een presentatie (over het verslag van de eindopdracht).

Tijdens de expert meeting krijgen studenten per invalshoek inhoudelijke begeleiding van de vakdocent die bij de betreffende invalshoek betrokken is.

Aanwezigheid bij beide zowel de werkcolleges als de expert meeting is verplicht. Hetzelfde geldt voor de inleidende excursie van het vak. Zie ook de uitgebreidere uitleg onder de kop "Aanwezigheid".

Verdeling leeractiviteiten

Aanwezigheid

Aanvullende eisen voor dit vak:

Het is sterk aanbevolen om deel te nemen aan alle geplande onderwijsactiviteiten. Door dit te doen, draag je actief bij aan de levendige leergemeenschap die we bij Future Planet Studies koesteren. Jouw bijdrage en aanwezigheid bepalen in grote mate de kwaliteit van de onderwijsactiviteiten en je kansen om het vak succesvol af te ronden. De aangewezen verplichte activiteiten spelen een cruciale rol bij het behalen van de cursusdoelstellingen en zijn essentieel voor je algehele voortgang. Door je in te schrijven voor deze cursus ga je akkoord met de regels omtrent aanwezigheid en stem je ermee in actief deel te nemen aan de verplichte activiteiten.

Aanwezigheid is verplicht bij de inleidende excursie van het vak, omdat  hierbij locatie-gebonden kennis (tentamenstof) wordt overgedragen die nodig is voor het behalen van leerdoelen 1 t/m 4 van het vak.

Aanwezigheid is verplicht bij  alle werkcolleges (inclusief de expert meeting). Hiervan kan er maximaal 1 gemist worden zonder consequenties in overeenstemming met het 90% criterium in OER-B. De werkcolleges staan grotendeels in het teken van groepsopdrachten, en inhoudelijke en procesbegeleiding daarvan. Aanwezigheid en actieve deelname aan de leeractiviteiten in de werkcolleges is essentieel voor het groepswerk en daarmee voor het behalen van leerdoelen 5, 6 en 7 van het vak.

Aanwezigheid is verplicht bij de eindpresentaties van het vak, omdat dit een groepsopdracht betreft waarvan de verbale en non-verbale interactie tussen de presentatoren en het aanwezige publiek een essentieel onderdeel vormt voor het behalen van leerdoel 9 van het vak.

Naast aanwezigheid bij verplichte onderdelen, wordt tijdens het zelfstandig werken aan de casus voldoende inzet van studenten gevraagd. We gaan er vanuit dat studenten ook daadwerkelijk de onder punt 5 aangegeven uren zelfstudie/ zelfwerkzaamheid aan het vak besteden. Dit betekent ook dat studenten moeten zorgen dat ze voldoende bereikbaar zijn voor overleg met de medestudenten waarmee ze een team vormen. Indien studenten zich aan dit groepsproces onttrekken dan wel anderszins hun team benadelen door structureel te weinig tijd aan de casus te besteden, behoudt de vakcoördinator zich het recht voor genoemde student(en) van verdere deelname aan het vak uit te sluiten.

Om zwaarwegende redenen kan de coördinator besluiten een uitzondering te maken op de aanwezigheidsplicht bij de werkcolleges of de excursie. In dat geval zal een vervangende opdracht uitgevoerd moeten worden (zie ook ‘Toetsing’).

In overeenstemming met de reglementen van de Universiteit van Amsterdam is het bij dit vak niet toegestaan om op welke manier dan ook gebruik te maken van generatieve AI (bijv. ChatGPT of UvA AI Chat) bij de opdrachten van dit vak. Indien er een vermoeden is dat bij het schrijven van het gezamenlijke verslag en/of het individuele verslaghoofdstuk gebruik is gemaakt van generatieve AI, dan kan de student gevraagd worden een mondelinge toelichting op de verslaginhoud te geven om zo het eigen kennisniveau hiervan vast te stellen. Indien de toelichting geweigerd wordt of onbevredigend is, zal een melding van vermeende fraude gemaakt worden bij de examencommissie.

Toetsing

Het tentamen is een multiple-choice tentamen dat digitaal via Ans software zal worden afgenomen. Het bestaat uit 40 vragen. De cesuur wordt berekend op basis van een kennispercentage van 55% en compenseert voor de gokkans (d.w.z. bij een vraag met 4 antwoorden is de gokkans 25%). 

Bij de beoordeling van het eindverslag geldt dat er twee cijfers gegeven worden: een individueel cijfer voor elk van de vier studenten voor hun individuele hoofdstuk en een gezamenlijk cijfer voor alle vier de studenten voor het verslag als geheel. Voor de presentatie geldt dat deze per team van vier studenten plaatsvindt die samen aan de casus gewerkt hebben en deze in principe collectief beoordeeld wordt. Bij de presentatie geldt als voorwaarde dat alle studenten aan het woord komen. De docenten behouden zich het recht voor zowel bij het gezamenlijke deel van het verslag als bij de presentaties individuele beoordelingen te geven in gevallen waarin dit naar hun oordeel nodig is om recht te doen aan grote individuele verschillen in niveau/prestatie.

Omdat data-analyse, -curatie en -presentatie een belangrijk onderdeel van de analyse van de casus vormen, wordt apart een cijfer gegeven voor correcte implementatie hiervan (zie ook de tabel hierboven). Via een laptopcollege en een hoorcollege in de eerste week van het vak zullen de vereisten hiervoor in detail besproken worden en zal hiermee geoefend worden.

Voor alle onderdelen geldt dat een minimumcijfer 5.0 behaald moet worden om het vak te halen. Daarnaast moet het gemiddelde totaalcijfer minimaal een 5.5 zijn.  

Voor een eventuele herkansing van het eindverslag en/of individuele verslaghoofdstukken kan maximaal een 6.0 worden gehaald. Het zou namelijk niet eerlijk zijn als voordeel gehaald kan worden uit de extra feedback bij de eindbeoordeling en de extra tijd om e.e.a. af te ronden. Wanneer niet aan de eisen van een van de tussentijdse opdrachten wordt voldaan of een deadline wordt overschreden, is het mogelijk dat het recht op herkansing geheel vervalt. In dat geval moet het vak volgend jaar opnieuw gevolgd worden.

De weging van de verschillende toetsonderdelen staat in bovenstaande tabel.

Toetsmatrijs (studentenversie)

Studenten die het vak al eerder hebben gevolgd

Toetsresultaten zijn in beginsel 1 jaar geldig. Na verstrijken van deze termijn, d.w.z. bij een niet succesvolle herkansing, dient in principe het gehele vak opnieuw gevolgd te worden. Dit geldt ook indien een aantal deelonderdelen wel voldoende afgerond werden.

Voor Energietransities geldt in uitzondering op het voorgaande dat de resultaten van behaalde deelonderdelen bovenop de standaardtermijn van 1 jaar, een extra jaar geldig blijven. Dat betekent dat bij een niet succesvolle herkansing in het lopende collegejaar, in het eerstvolgende collegejaar alleen de niet-behaalde onderdelen herkanst hoeven te worden, zonder dat het vak opnieuw gevolgd hoeft te worden. Indien dit niet, of niet succesvol gebeurt, dient de student met de vakcoördinator contact op te nemen. Deze zal dan per geval bekijken of de geldigheid van (een aantal) deelresultaten verlengd kan worden, al dan niet onder aanvullende voorwaarden. Neem hiertoe in een dergelijk geval contact op met de vakcoördinator

Als een student om aantoonbare zwaarwegende redenen niet aan alle samenstellende onderdelen kant voldoen, dient deze zich voorafgaand aan het toetsingsmoment (tentamen, inleveren opdracht, inleveren paper etc.) te melden bij de studieadviseurs via studieadviseur-iis@uva.nl. In geval van aantoonbare zwaarwegende omstandigheden wordt in samenspraak met de docent gekeken of er een andere oplossing mogelijk is.

Opdrachten

In meerdere tussenopdrachten wordt naar het eindverslag toegewerkt. De tussenopdrachten worden door de werkgroepdocent van feedback voorzien, maar tellen niet mee bij de beoordeling van het eindcijfer.

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Aanvullende informatie

We vinden het belangrijk dat je je op de UvA en bij Future Planet Studies veilig voelt. Krijg je onverhoopt te maken met ongewenst gedrag of voel je je onveilig, dan kun je terecht bij verschillende personen. Je melding wordt altijd vertrouwelijk behandeld. Kijk op onze website voor meer informatie over waar en bij wie je terecht kunt.

It is important that everyone feels safe at the UvA and Future Planet Studies. We are committed to provide social safety and we offer various forms of support for people experiencing inappropriate or unsafe situations. Consult the UvA website or Future Planet Studies Canvas page for more information and contact info.

Feedback studenten afgelopen jaar

Vanaf 2013-2014 hebben we ervoor gekozen om d.m.v. onderstaande tabel de studenten meer inzicht te geven in de kwaliteitszorg. Daarom nemen we een korte weergave van de studentenevaluatie op en de daaruit voortvloeiende acties ter verbetering van het vak.

Contactinformatie

Coördinator

• dr. B. Jansen

Docenten

• Melanie van Driel
• Lilian Kingma
• Boris Jansen
• Emiel van Loon
• Jan van Maarseveen
• Benno Netelenbos
• Judith Nijman
• Judy Shamoun-Baranes
• Anne Uilhoorn