Studiewijzer 2025/2026

Globale inhoud

In dit college maken we kennis met een aantal fascinerende objecten in het heelal en leren deze kwalitatief en kwantitatief te beschrijven en begrijpen. We bestuderen afstanden, snelheden en krachten in het heelal. We kijken naar planeten en planetenstelsels, sterren, melkwegstelsels, extreme objecten en fenomenen, en het heelal als geheel.

Daarbij komen aan de orde:

elektromagnetische straling
het meten van afstanden en snelheden in het heelal
baanbeweging
zwaartekracht
de wetten van behoud van energie, impuls en impulsmoment,
het meten van de massa's en eigenschappen van planeten, sterren en sterrenstelsels aan de hand van ruimtemissies en telescopen
vorming en evolutie van sterren en planetenstelsels
extreme objecten en gebeurtenissen
de uitdijing, oorsprong en toekomst van het heelal
basisconcepten van ruimtevaart

Het vak is gestructureerd in 3 modules: beweging, licht en extremen. Binnen elke module loopt de moeilijkheid geleidelijk op. Modules 1 en 2 worden afgesloten met een tussentoets die als voorbereiding op het tentamen dient.

Het college wordt ondersteund door een werkcollege waar wordt geoefend voor het tentamen met opgaven en verdiepende conceptuele discussies. Als het weer het toelaat is er 's avonds een practicum in het Anton Pannekoek Observatorium op het dak van Science Park 904. Daar doen we met digitale detectoren achter kleine telescopen metingen aan een hemellichaam die we vervolgens analyseren om iets van de fysica van het hemellichaam te achterhalen. De keuze van het hemellichaam hangt af van de astronomische omstandigheden en verschilt dus per jaar.

Studiemateriaal

Literatuur

D.C. Giancoli, 'Physics for Scientists and Engineers with Modern Physics', Pearson New International Edition, ISBN 1447965280, Pearson Higher Education, 2013.
Aanbevolen: B.W. Carroll en D.A. Ostlie, 'An introduction to modern astrophysics', Addison Wesley/Pearson Education.

Syllabus

Er is nog geen nieuwe syllabus voor de nieuwe opzet van het vak. De oude syllabus 'Licht en zwaartekracht in het heelal' wordt op Canvas beschikbaar gesteld en kan als naslagwerk dienen.

Practicummateriaal

Canvas handleiding voor practicum (verplicht voor eerstejaarsstudenten NS en WN).

Overig

Canvas handleidingen voor schrijven werkstuk en practicum.
Slides van de hoorcolleges.
Opgaven en uitwerkingen van de werkcolleges.

Leerdoelen

Heeft de student elementaire kennis van, en basaal inzicht in de opbouw van het heelal en het gedrag van licht en zwaartekracht daarin.
Kan de student de vaardigheden geleerd bij Calculus en Klassieke Mechanica en Speciale Relativiteitstheorie op meer complexe onderwerpen en situaties toepassen.
Kan de student eenvoudige sterrenkundige waarneemtechnieken met behulp van moderne apparatuur uitvoeren en kan een theoretisch concept uit het voorgaande toepassen op een zelf gedane waarneming.

Onderwijsvormen

Hoorcollege
Werkcollege
(Computer)practicum
voor de eerstejaars Natuur- en sterrenkunde en Wis- en natuurkunde studenten verplicht practicum en literatuurwerkstuk. Beide laatste onderdelen worden zowel bij Sterrenkunde 1 als bij vak Academische Vaardigheden en Tutoraat (AVT) begeleid. Zie voor meer detailinformatie de uitgebreide studiewijzers van beide vakken op de Blackboardpagina's.
Zelfstudie
Veldwerk/excursie

Het onderwijs bestaat uit hoorcollege, werkcollege, een Artis college, avondpracticum en veel zelfstudie.

De tutorbijeenkomsten en het practicum hebben beide aanwezigheidsplicht voor eerstejaarsstudenten NS en WN. Aanwezigheid bij de hoor- en werkcolleges wordt sterk aanbevolen.

De werkcolleges behandelen toepassingen van de stof van de hoorcolleges in de vorm van vraagstukken en conceptuele discussies. Tesamen vormt een zeer goede voorbereiding voor het tentamen. De hoor- en werkcolleges zijn nauw op elkaar afgestemd; missen van een van de werkvormen zal merkbaar zijn bij de andere.

De Artis excursie is verplicht om bij te wonen; dit college is essentieel voor het inzicht in de diverse onderwerpen die in het vak aan bod komen en kan niet op een andere manier worden aangeboden.

Huiswerkopdrachten worden via Canvas aangeboden en worden behandeld tijdens de werkcolleges. Ze worden niet nagekeken of becijferd en hoeven dus niet ingeleverd te worden.

Verdeling leeractiviteiten

Dit college is 6EC en neemt voor de nominale student dus de helft van de studielast van het blok op, ofwel 168 uur. Dat wil zeggen dat je er gemiddeld ruim 20 uur per week aan moet besteden. De meeste studenten weten niet hoe dat moet, en de meest voorkomende oorzaak van zakken voor dit vak is niet gebrek aan intelligentie, maar gebrek aan inzet en studievaardigheid. Daarom geven we hieronder een analyse van hoeveel tijd je waaraan moet besteden voor dit vak. Die schattingen zijn gebaseerd op reële waarnemingen van docenten en studenten die het vak in het verleden succesvol, maar met flink wat benodigde inzet, afsloten.

cursuscomponent	onderdeel	aantal	uren/ stuk	uren subtotaal	uren totaal
practicum	intro+waarnemen+uitwerken	1	2+3+2	7
	bewerken data	1	8	8
					23
hoorcollege	colleges	14	2	28
	voorbereiden/uitwerken	14	1	14
					32
excursie	Artis college	1	2	2
					2
werkcollege	opgaven	12	2	24
	opgaven afmaken	12	1	12
					36
toetsen	tussentoets	2	2	4
	toets voorbereiding	2	12	24
	tentamen	1	3	3
	tentamen voorbereiding	1	24	24
					55
TOTAAL					148

Je ziet dat het aantal uren aardig uitkomt op het nominale getal dat voor een 6EC college staat. De gevraagde inzet is dus echt menens: je voorgangers hebben ervaren dat dit nodig is om het vak te halen. Een aantal zaken zullen je wellicht opvallen, maar we wijzen er toch expliciet op, voor de zekerheid:

Zelfwerkzaamheid is essentieel: je ziet dat slechts iets meer dan 1/3 van de tijd contacturen zijn. De rest is tijd die je er zelf thuis of in de studiecentra in moet steken. Tip: samen vraagstukken maken is zeer leerzaam, dus toegestaan en zelfs aangeraden als iedereen actief meedenkt.
Voorbereiden en uitwerken colleges: dit is geen luxe. Er is nog geen dictaat voor de nieuwe opzet van het college, dus je moet aan de hand van je aantekeningen, de hoorcollege slides en werkcollegeopgaven kijken of je de stof begrijpt en beheerst. Stel vragen aan je docenten indien nodig.
Werkcolleges: neem je huiswerk serieus en maak het thuis af als dat niet op het werkcollege lukte. De meeste werkcolleges zullen uit twee grote opgaven bestaan waar je al gauw 1-1.5 uur voor moet nemen. Geef het dus niet op als je na 5-10 minuten nog niet weet hoe het aan te pakken. Ook daarom helpt het een studiegroepje te vormen en samen te werken.
Toetsvoorbereiding: je ziet dat hier relatief weinig tijd voor staat. Die tijd heb je ook niet, gegeven je andere verplichtingen en vakken. Dit gaat natuurlijk alleen als je tijdens het blok de uren per week ook echt maakt, anders stapelt het werk zich op tot vlak voor het tentamen en is het te laat.
Weekschema: als je kijkt naar het reguliere schema per week dan zie je dat 2 colleges en 2 werkcolleges je 8 contacturen en 4 zelfwerk-uren kosten, ofwel 12 uur in totaal. De rest zit in practicum. Omdat dit onderdeel pas na Kerst (poster over practicumresultaten in maart) hoeft te worden ingeleverd kun je een deel van dat werk uitstellen om de last in het blok te verlichten indien nodig.
Pieklasten: vanwege de specifieke practicum- en toetsmomenten is de last natuurlijk onvermijdelijk niet helemaal hetzelfde in elke week, je moet zelf een beetje daarin plannen want je kent bij het begin van het blok alle deadlines. Als docenten letten we erop dat we de pieken van de verschillende vakken niet op elkaar leggen. Mocht je toch samenvallen van deadlines voor verschillende vakken constateren, laat dat dan weten, dan proberen we dat beslist aan te passen.
Ten slotte: deze verdeling is een goede maar gemiddelde indicatie. Leerstijlen verschillen, dus je kunt de verdeling van de tijd aanpassen aan je eigen stijl en behoeften.

Aanwezigheid

Aanwezigheidseisen opleiding (OER-B):

Van elke student wordt actieve deelname verwacht aan het onderwijsonderdeel waarvoor hij staat ingeschreven. Een student die de eerste twee werkcolleges van een lesblok geen gebruik maakt van de werkcolleges, zal administratief uit de werkcollegegroep verwijderd worden. Een verzoek opnieuw ingeschreven te worden bij de werkcolleges kan ingediend worden bij de opleidingscoördinator.
Als een student door overmacht niet aanwezig kan zijn bij een verplicht onderdeel van het onderdeel, dient hij dit zo snel mogelijk schriftelijk te melden bij de betreffende docent. De docent kan, eventueel na overleg met de studieadviseur, besluiten om de student een vervangende opdracht op te leggen.
Het is niet toegestaan om verplichte onderdelen van een onderdeel te missen als er geen sprake is van overmacht.
Bij kwalitatief of kwantitatief onvoldoende deelname, kan de examinator de student uitsluiten van verdere deelname aan het onderdeel of een gedeelte daarvan. Voorwaarden voor voldoende deelname worden van te voren vastgelegd in de studiewijzer.

Aanvullende eisen voor dit vak:

Aanwezigheid bij het practicum is een vereiste om voor AVT te slagen. Het practicum wordt voor studenten bachelor NS en dubbele bachelor WN begeleid tijdens Sterrenkunde 1 (waarnemingen en uitwerking data) en Tutoraat (maken poster) en is verplicht voor deze studenten.

Aanwezigheid bij het Artis college is verplicht. Dit college is essentieel voor het inzicht in de diverse onderwerpen die in het vak aan bod komen en kan niet op een andere manier worden aangeboden.

Toetsing

Onderdeel en weging	Details
Eindcijfer
1 (100%) Tentamen

Naast het reguliere tentamen zullen twee tussentoetsen plaatsvinden, welke tijdens het werkcollege zullen worden afgenomen. Deze zijn een goede oefening voor het tentamen en zijn bedoeld om de werklast te verdelen.

*Voor het afsluitend tentamen/herkansing tentamen geldt een minimum cijfer 5,5. De tussentoetsen tellen niet maar kunnen een voordeel opleveren op het tentamen. Het afsluitend tentamen en de herkansing gaan over alle stof.

** zie Canvas AVT voor feitelijke datum.

***Omdat practicum pas eindigt na blok 2 en ook begeleid wordt tijdens tutoraat worden de cijfers voor dit onderdeel in blok 5 bij Academische Vaardigheden en Tutoraat (AVT) gegeven.

Opdrachten

Bijvak studenten moeten een extra opdracht voor 1 EC afronden. Details hierover worden via Canvas aangeleverd en gecommuniceerd.

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Hieronder vind je het globale studieschema waarin per college staat welke stof behandeld wordt. Voor elk college staat aangegeven over welk onderwerp het zal gaan.

College	datum	onderwerp
practicum	ma 27 okt	Historie, plaatsbepaling, magnituden
1	ma 27 okt	Inleiding, Kepler, zwaartekracht en ruimtevaart
2	do 30 okt	Zonnestelsel en ruimtemissies
3	ma 3 nov	Getijden en atmosferen
4	do 6 nov	Meten aan dubbelsterren
5	ma 10 nov	Verdiepingscollege, afsluiting module 1
6	do 13 nov	Spectroscopie van de zon
7 Excursie ARTIS Planetarium	ma 17 nov	Verplicht college Schaal heelal, zonnestelsel, sterrenhemel, etc.
8	do 20 nov	Sterspectra en Hertzsprung-Russel diagram
9	ma 24 nov	Doppler en afstandsbepaling
10	do 27 nov	Verdiepingscollege, afsluiting module 2
11	ma 1 dec	Sterevolutie
12	do 4 dec	Extreme objecten
13	ma 8 dec	Het heelal
14	do 11 dec	Verdiepingscollege, afsluiting module 2

Aanvullende informatie

Aanbevolen voorkennis: VWO; calculus, klassieke mechanica en speciale relativiteitstheorie uit periode 1.

Dit vak heeft een Canvassite. Hier vind je de noodzakelijke aanvullende informatie, zoals de groepsindeling van de werkcolleges, de opdrachten, informatie over en groepsindeling bij practicum. Bekijk de Canvas-site dus met grote regelmaat!

Contactinformatie

Coördinator

dr. Nathalie Degenaar

Docenten

dr. Nathalie Degenaar
Rasjied Sloot MSc
Ties Blokker
David Bruijne BSc
Richter Florusse
Dylan Goudberg BSc
Nick Lust BSc
Rik van Rhee BSc

Eigenaar	Bachelor Natuur- en Sterrenkunde (joint degree)
Coördinator	dr. Nathalie Degenaar
Onderdeel van	Dubbele bachelor Wis- en Natuurkunde, jaar 1 Bachelor Natuur- en Sterrenkunde (joint degree), jaar 1