Evolutiebiologie

Evolutionary Biology

Studiewijzer 2025/2026

Globale inhoud

De cursus geeft een breed overzicht van het vakgebied Evolutiebiologie aan de hand van onderwerpen uit de evolutionaire genetica, evolutionaire ecologie en fylogenie. Evolutionaire genetica wordt behandeld met nadruk op inzicht in evolutionaire processen als drift, adaptatie, en populatiedifferentiatie. Diverse typen kenmerken waarmee differentiatieprocessen bestudeerd kunnen worden passeren de revue. Oorzaken van populatie- en soortverschillen in mate van genetische variatie en in ruimtelijke verdeling van deze variatie worden besproken. Evolutionaire ecologie omvat de dynamica van fenotypische kenmerken en gedrag (aangeduid als strategieën) van individuen in populaties. Inzicht in dit vakgebied wordt gedoceerd aan de hand van drie (deels eerder geleerde) theoretische kaders: optimalisatietheorie, evolutionaire speltheorie, en adaptieve dynamica. De disciplines evolutionaire genetica en evolutionaire ecologie komen samen in onderwerpen als verwantschapsselectie en  seksuele selectie. Beide disciplines bestuderen micro-evolutie maar slaan een brug naar macro-evolutie en fylogenie middels de inzichten in de vorming van nieuwe soorten. De fylogenie bestudeert de genealogische verwantschappen tussen soorten en hogere eenheden. Aan de orde komen o.a. principes van de fylogenetische analyse, moleculaire en morfologische kenmerken en hun analyse, moleculaire evolutie/substitutiemodellen, maximum parsimony, maximum likelihood, en Bayesiaanse methode.

De studiestof van de cursus Genetica & Evolutie wordt als bekend beschouwd. De benodigde studiestof hiervoor staat in het studieboek van deze cursus, H. 5 en H. 6.1. Nadere beschrijving van de benodigde kennis staat in de reader.  Als de student beheersing van deze stof wil testen: er wordt op de Canvas site van de cursus een multiple-choice toets beschikbaar gesteld hiervoor.

Studiemateriaal

Literatuur

• Evolutionary Analysis, Freeman & Herron, 5th edition, ISBN 9781292061276

Syllabus

• Evolutiebiologie 2025-2026, te bestellen via Canvas

Leerdoelen

• De belangrijkste concepten in de fylogenie, de evolutionaire genetica en evolutionaire ecologie (voor zover van toepassing op het niveau van de populatie en levensgemeenschap) uitleggen.
• Evolutionair-genetische en fylogenetische begrippen en processen definiëren en beschrijven.
• Deze begrippen toepassen in evolutionair-genetische studies.
• Algemene evolutionair-ecologische theorieën (optimalisatie, speltheorie, adaptieve dynamica) beschrijven en toepassen.
• Relevante fylogenetische technieken uitvoeren.
• Relevante analytische software in populatie-genetica en fylogenie gebruiken.
• De student kan uitleggen hoe genetische variatie op populatieniveau evolueert in ruimte en tijd
• De student kan fylogenetische construeren met moleculaire data.

Onderwijsvormen

• Hoorcollege
• Werkcollege
• Laptopcollege
• Zelfstudie
• Presentatie/symposium

In deze cursus komen de volgende onderwijsvormen aan bod:

• Hoorcolleges: De theorie van de stof Evolutiebiologie wordt uitgelegd in hoorcolleges. De theorie wordt vervolgens geoefend in werkcolleges en laptopcolleges (zie onder).
• Werkcolleges: hierin worden oefenvraagstukken behandeld over populatiegenetica, populatie genetische analyse (Fst en AMOVA), etc.
• Laptopcolleges: hierin worden aspecten van de cursus behandeld waarbij computerprogramma’s nodig zijn (populatiegenetische computersimulaties, DNA sequentie analyse, moleculaire fylogenie, etc).
• Presentatie:  Elke student geeft in kleine kring een samenvattende presentatie van het zelfgekozen artikel (over een zelf te kiezen onderwerp in de Evolutiebiologie),  om feedback te krijgen op deze samenvatting.  

Verdeling leeractiviteiten

Aanwezigheid

Aanvullende eisen voor dit vak:

Voor de werkcolleges en laptopcolleges geldt aanwezigheidsplicht. Mocht je wegens persoonlijke omstandigheden (denk hierbij aan ziekte of bijzondere familieomstandigheden) niet kunnen deelnemen aan een verplichte onderwijsbijeenkomst, neem dan  per e-mail contact op met de vakcoördinator. De vakcoördinator bespreekt dan met je welke mogelijkheden er zijn om het onderwijs op een andere wijze te volgen. Ben je langdurig niet in staat om onderwijs te volgen (langer dan 1 week), neem dan ook contact op met de studieadviseur.

Toetsing

In totaal wordt 30% van het eindcijfer van de cursus Evolutiebiologie theorie bepaald door de activiteiten van iedere student. 20% van het eindcijfer voor de antwoorden die je geeft op opdrachten voor de werkcolleges en computerpractica. Daarnaast is 10% voor het presenteren een samenvatting van een recent artikel uit de evolutiebiologische literatuur.

Inzage toetsing

Inzage tentamen: mail voor een afspraak de cursus coordinator.

Opdrachten

Werkcolleges/computerpractica: oefenvragen, rekensommen en computeropdrachten (in groepjes of individueel)

Presenteren: samenvatting recent artikel uit de literatuur (individueel)

Zie ook de reader van de cursus.

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Contactinformatie

Coördinator

• dr. M. Bruijning