Leren en Geheugen

Learning and Memory

Studiewijzer 2025/2026

Globale inhoud

In het vak Leren en Geheugen staat de vraag centraal hoe onze hersenen in staat zijn om informatie op te slaan, vast te houden en vervolgens weer terug te halen op noodzakelijke momenten. We onderscheiden de verschillende typen geheugen en behandelen deze vervolgens op verschillende niveaus. Deze niveaus zijn grofweg in te delen als volgt:

1. Elementaire cellulaire en moleculaire  processen die ten grondslag liggen aan leren en geheugen.
2. Hoe leren en geheugen zijn gerelateerd aan communicatie tussen neuronen, netwerken en  hersengebieden.
3. Hoe leren en geheugen tot uiting komen in het gedrag van het individu.

Hierbij wordt een breed scala aan onderzoeksmethoden belicht, variërend van gedrag, biochemie, moleculaire biologie, (patch-clamp) elektrofysiologie in hersenplakjes, single cell afleidingen in vivo, netwerk benaderingen tot brain imaging technieken. Na afloop heeft de student een goed overzicht over de huidige kennis op het gebied van leren en geheugen, van elementaire cellulaire processen tot hogere-orde hersensystemen, en regulering van geheugen bijvoorbeeld door emotie en bij hersenaandoeningen. 

Studiemateriaal

Literatuur

• Principles of Neural Science, Kandel E.R., Schwartz J.H. Jessell T.M.. New York, McGraw-Hill. 6th ed. 2021

• Learning and Memory, Gluck, M.A., Mercado, E., Myers, C.E., New York, Worth Publishers. 4th ed. 2020

Overig

• Leesstof aangeboden op Canvas en college materialen

Leerdoelen

• de bijdrage uitleggen van verschillende grondleggers van de psychologie en neurobiologie aan het onderzoeksveld van leren en geheugen
• de cellulaire processen betrokken bij leren en geheugen uitleggen.
• de eigenschappen van de drie belangrijkste fasen in een leerproces onderscheiden, namelijk acquisitie, consolidatie en herinneren.
• verschillende typen van geheugen onderscheiden op basis van de duur van het geheugen en het soort informatie dat wordt opgeslagen.
• uitleggen hoe de karakteristieken van elk type geheugen tot uiting komen in het gedrag van een individu.
• voor de verschillende typen geheugen in eigen woorden experimenten beschrijven om deze te testen.
• de neuronale activiteit in specifieke hersengebieden die geassocieerd is met bij elk van de verschillende geheugens beschrijven.
• voor elke fase van de slaap-waak cyclus kunnen uitleggen welke hersengolven worden waargenomen.
• belangrijke theorieën over synaptische- en systemische consolidatie en de rol van slaap daarin samenvatten
• de eigenschappen van verschillende neuron- en netwerkmodellen beschrijven, waaronder het perceptron, attractor netwerken en balanced networks.
• het verschil tussen de drie vormen van machine learning (unsupervised learning, supervised learning en reinforcement learning) beschrijven, de eigenschappen ervan in verschillende modellen en hun effecten op neurale netwerken onderscheiden en aangeven op welke hersengebieden deze van toepassing zijn.
• uitleggen hoe de ziekte van Alzheimer zich manifesteert in het brein van een individu.

Onderwijsvormen

• Hoorcollege
• Zelfstudie
• Thuis opdrachten/Zelfstudie
  
• (Computer)practicum
• Werkcollege

Deze cursus bestaat uit een reeks van 18 hoorcolleges. Tevens zijn er 2 computerpractica, 2 werkcolleges / vragenuren, en een geheugenexperiment. Van de student wordt verder zelfstudie verwacht, hetgeen bestaat uit het voorbereiden van de hoor- en werkcolleges, het lezen van het boek en materiaal dat aangeboden wordt op Canvas en het leren van de tentamenstof. Oefenopdrachten worden bij de colleges aangeboden. 

Verdeling leeractiviteiten

Aanwezigheid

Aanvullende eisen voor dit vak:

Aanwezigheid bij de hoorcolleges en vragenuren wordt sterk aanbevolen. Aanwezigheid bij de computerwerkgroepen is verplicht en draagt bij aan het begrijpen van modellen voor leer-en geheugenprocessen. Een werkcollege dat wordt gemist kan worden ingehaald.  Deelname aan het geheugenexperiment is ook verplicht omdat het inzicht verschaft in experimentele opzet en interpretatie van gegevens in het kader van geheugenonderzoek. Wanneer een student hier niet aan kan meedoen dan is er een mogelijkheid tot het maken van een vervangende opdracht. Studenten die afgelopen jaar de werkcolleges hebben gevolgd het geheugenexperiment hebben afgerond hoeven deze onderdelen dit jaar niet te volgen. Vragen aan de docenten kunnen in de colleges worden gesteld en op de discussieforums op Canvas. 

Toetsing

Stof voor deeltoets 1: Colleges en literatuur van weken 44 t/m 47.

Stof voor deeltoets 2: Colleges en literatuur van weken 48 t/m 51.

Iedere deeltoets telt voor 50% mee voor het eindcijfer.

Inzage toetsing

De manier van inzage wordt via de digitale leeromgeving gecommuniceerd.

Opdrachten

Bij de computerwerkgroepen Computationele Neurobiologie worden opdrachten gemaakt en nabesproken.

Tijdens de cursus zullen er opdrachten beschikbaar worden gemaakt  ter verdieping van de colleges en om te oefenen met de tentamenstof.  Deze opdrachten of de vragen daarover zullen behandeld worden tijdens de betreffende colleges en in de werkcolleges voorafgaand aan de deeltentamens. 

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Eindtermen

Via de Zichtbare Leerlijnen Creator kun je zien aan welke eindtermen de leerdoelen van deze cursus bijdragen en hoe de  vakleerdoelen, leerlijndoelen en eindtermen van de opleiding aan elkaar gekoppeld zijn:

https://datanose.nl/#program[BSc%20PB]/outcomes 

https://datanose.nl/#program[BSc%20PB]/trajectories

Aanvullende informatie

Van de hoorcolleges worden videoregistraties gemaakt die later terug te kijken zijn. Houd er rekening mee dat het kan voorkomen dat in het proces van registreren iets mis gaat waardoor het niet lukt het college online te zetten of dat de kwaliteit minder is dan gewenst. 

Contactinformatie

Coördinator

• dr. H.J. Krugers

Docenten

• dr. H.J. Krugers
• dr. B.C. Jongbloets
• dr. J.W. de Gee
• prof. dr. H. Kessels
• dr. J.F. Mejias
• prof. dr. J.M.J. Murre
• prof. dr. C.M.A. Pennartz
• dr. L.M. Talamini
• prof. dr. P.J. Lucassen
• J.J. van Nijnatten
• A.M. Bruijn
• dr. A.C. Geuzebroek
• T.P.W. Vervenne
• S. Arnold
• T. Dignum
• K. Fong Tin Joen
• S. Sennouni
• E. Nel