Reflectie op de digitale cultuur

Reflection on the Digital Culture

Studiewijzer 2024/2025

Globale inhoud

Deze cursus behandelt belangrijke maatschappelijke en ethische uitdagingen van de digitale technologieën en richt zich daarbij vooral op digitale platformen. Het vertrekt vanuit een techniekfilosofische benadering en richt zich vervolgens op de ethische uitdagingen van de informatietechnologieën, waarbij tevens de maatschappelijke en politieke vragen die daarmee samenhangen aan de orde komen. De cursus wordt in vier achtereenvolgende weken gegeven en elke week is georganiseerd rond een thema:

1. Inleiding en techniekfilosofie. We geven een overzicht van een aantal belangrijke begrippen uit de techniekfilosofie. Daarbij wordt de student uitgedaagd om te benoemen dat en hoe een bepaalde technologie niet moreel neutraal is en om na te denken over de mogelijkheden om technologische ontwikkelingen te sturen. We bespreken de mediatietheorie, waarbij technologie een bemiddelende rol speelt tussen mens en wereld.
2. Ethiek en publieke waarden. Na een overzicht van de theorie over privacy en van de meest gangbare ethische theorieën gaan we in op de huidige discussie over het toepassen van algoritmes op persoonlijke data en de impliciete ethische keuzes die worden gemaakt in toepassingen van AI.
3. Surveillancekapitalisme en desinformatie. We gaan in op de relatie tussen data en macht en de mogelijke maatschappelijke gevaren van het surveillancekapitalisme. We bespreken de verspreiding van desinformatie en echokamers.
4. Democratie, geopolitiek en netwerksamenleving. We bespreken de impact van AI op de democratie, en vooral de bedreiging die algoritmisch bestuur vormt voor de legitimiteit van het democratische proces. We bespreken de interactie tussen digitale platformen en geopolitiek, en de afhankelijkheid van andere (vaak niet zichtbare) lagen waarin verschillende geopolitieke constellaties aanwezig zijn. We bespreken de netwerkmaatschappij, waar de focus minder op autoriteit ligt en meer op de taak van regeringen om de mensen te informeren.

Studiemateriaal

Literatuur

• Becker, M. (2015). Ethiek van de digitale media. Boom. 
  Dit boek dient voorafgaand aan de cursus te zijn aangeschaft

Syllabus

• Op Canvas. Aanvullende Engelstalige artikelen zijn beschikbaar op Canvas

Leerdoelen

• De student is in staat om een goed onderbouwde mening te communiceren over de belangrijkste ethische en maatschappelijke aspecten van de digitale technologieën.
• De student kan benoemen hoe het ontwerp van een bepaalde technologie normatief is in plaats van moreel neutraal.
• De student kan enkele belangrijke publieke waarden benoemen en onderbouwen waarom deze belangrijk zijn voor de discussie over sturing/regulering.
• De student is in staat om de veranderende sociale relaties in een netwerksamenleving te beschrijven en deze inzichten toe te passen op de betekenis van online vriendschap.
• De student is in staat om een geïnformeerde visie te geven op enkele recente bevindingen uit de literatuur over geestelijke gezondheid in verband met de toepassing van digitale technologieën.
• De student is in staat om de belangrijkste theoretische posities omtrent privacy te beschrijven en te gebruiken om een onderbouwde positie in te nemen in de huidige discussie over algoritmes en gegevensgebruik door digitale platformen.
• De student is in staat om uit te leggen hoe de opkomst van digitale platformen samengaat met het concentreren en verschuiven van machtsverhoudingen.
• De student is in staat om een geïnformeerde visie te geven op de mogelijke maatschappelijke gevaren van het surveillance kapitalisme.
• De student is in staat om vanuit waarden als ‘autonomie van de gebruiker’ en ‘open publieke ruimte’ een kritische analyse te geven van dominante digitale platformen als Google.

Onderwijsvormen

• Hoorcollege
• Werkcollege
• Zelfstudie
• Zelfstandig werken aan bijv. project/scriptie
• Presentatie/symposium

Verdeling leeractiviteiten

Aanwezigheid

Aanwezigheidseisen opleiding (OER-B):

• Voor practica en werkcolleges, met opdrachten, geldt een aanwezigheidsplicht, tenzij anders vermeld in de studiegids. Wanneer studenten niet voldoen aan deze aanwezigheidsplicht kan het onderdeel niet met een voldoende worden afgerond. De aanwezigheidsplicht met betrekking tot hoor-werkcolleges staat, indien van toepassing, vermeld in de studiegids.
  

Toetsing

Fraude en plagiaat

Dit vak hanteert de algemene 'Fraude- en plagiaatregeling' van de UvA. Hier wordt nauwkeurig op gecontroleerd. Bij verdenking van fraude of plagiaat wordt de examencommissie van de opleiding ingeschakeld. Zie de Fraude- en plagiaatregeling van de UvA: http://student.uva.nl

Weekplanning

Contactinformatie

Coördinator

• dr. Sebastian De Haro Ollé